Steendruk - Lithografie

Steendruk of lithografie ontleent zijn naam aan het Grieks: lithos is steen en grafien of graphein betekent schrijven. Alois Senefelder (Praag, 6 november 1771 - München, 26 februari 1834) heeft in 1796 het lithografisch procedé uitgevonden en verder ontwikkeld. Hij was componist en toneelschrijver en zocht een manier om zelf van zijn partituren en teksten duplicaten te maken.

Steendruk - techniek
Steendruk of lithografie is een vlakdruktechniek. Het principe van deze vlakdruktechniek berust op de afstotende werking tussen vet en water. Als beelddrager wordt de zogenaamde "Kelheimer tegel" gebruikt, een koolzuurhoudende kalksteen die vroeger in het Zuidduitse plaatsje Solnhofen uit de steengroeven werd gehakt. De stenen hebben een dikte van 10 cm en worden eerst vlak en schoon geslepen. Daarna wordt de tekening met speciaal lithografisch tekenmateriaal op de steen gemaakt. Het tekenmateriaal is vet (potlood, krijt en inkt).

Na het tekenen wordt de steen geprepareerd met arabische gom en een beetje salpeterzuur. Door deze behandeling zullen de blanke gedeelten na het ininkten (d.m.v. inrollen met vette drukinkt) geen drukinkt aannemen, alleen de getekende, vette gedeelten nemen de inkt aan. Na het ininkten wordt een papier op de steen gelegd en daarna een dunne kunststof afdekplaat die aan de bovenkant met een beetje schapenvet wordt ingesmeerd. Vervolgens wordt de steen met papier en afdekplaat onder de reiver gedraaid en wordt de druk ingesteld. Het geheel wordt voorzichtig onder de pers doorgedraaid.

Steendruk bracht de wereld een techniek om sneller, beter en goedkoper beelden te kunnen drukken. Dankzij steendruk ontstonden reclameposters en verpakkingen. Het maakte het drukken van b.v. schoolboeken en atlassen eenvoudiger en goedkoper. De uitvinding van de steendruk heeft geleid tot het belangrijkste drukprocédé van vandaag, de offsetdruk.

De litho als kunstvorm
De lithografie (steendruk) staat dichter bij het tekenen dan welk ander drukprocedé ook. In het begin werd het procedé alleen commercieel toegepast, pas later ontdekten kunstenaars de mogelijkheden van deze nieuwe drukvorm. Sindsdien is steendruk een erkende kunstvorm geworden.

Het begrip lithografie
Steendruk wordt lithografie genoemd. Dit kan makkelijk tot verwarring lijden. In de grafische industrie gebruikt men de term lithografie ook voor het vervaardigen van fotografische films die gebruikt worden om (onder andere) offsetplaten mee te belichten. Deze films worden litho's genoemd.
In de electronica-industrie wordt de term lithografie gebruikt voor een van de procedé's waarmee men geïntegreerde schakelingen aanbrengt op chips.

www.steendrukmuseum.nl
In het Nederlands Steendrukmuseum komen de historische, technische en artistieke kanten van de steendruk aan bod.